Ekologiczną winnicę łatwo wyobrazić sobie jako miejsce, w którym winorośl rośnie właściwie bez ochrony, a człowiek ogranicza swoją rolę do przycinania krzewów i zbioru owoców. W rzeczywistości prowadzenie ekologicznej plantacji może wymagać bardzo dokładnego monitorowania pogody, chorób i kondycji roślin. Szczególnym problemem są choroby grzybowe, dla których wilgotne europejskie lato potrafi stworzyć idealne warunki.
Najgroźniejszych chorób nie widać dopiero podczas zbioru
Mączniak rzekomy i mączniak prawdziwy mogą atakować liście, młode pędy i owoce. Jeżeli infekcja rozwinie się odpowiednio wcześnie, jej konsekwencją może być znaczne ograniczenie plonu albo pogorszenie jakości winogron.
Ekologiczny producent nie może więc po prostu zrezygnować z ochrony. Jeżeli interesują nas naturalnie produkowane polskie wina ekologiczne, warto pamiętać, że „naturalnie” nie oznacza pozostawienia roślin samych sobie. Ekologiczna produkcja jest systemem aktywnego zarządzania winnicą, ale wykorzystuje bardziej ograniczony zestaw dopuszczonych środków.
Miedź pokazuje ciekawy paradoks rolnictwa ekologicznego
Związki miedzi są od dawna stosowane w ochronie winorośli przed chorobami grzybowymi i mogą być wykorzystywane również w określonych zastosowaniach rolnictwa ekologicznego. Jednocześnie sama miedź nie ulega rozkładowi tak jak substancja organiczna i może stopniowo gromadzić się w glebie.
Unia Europejska właśnie z tego powodu ograniczyła wykorzystanie środków zawierających związki miedzi do 28 kg czystej miedzi na hektar w okresie siedmiu lat. Odpowiada to średnio 4 kg/ha rocznie.
Uzasadnienie regulacji mówi wprost o potrzebie ograniczenia akumulacji miedzi w glebie oraz wpływu na organizmy niebędące celem zabiegu.
| Problem w winnicy | Możliwy element strategii |
|---|---|
| Mączniak rzekomy | Monitoring pogody, profilaktyka i dopuszczone środki ochrony |
| Duża wilgotność | Przewiewna forma prowadzenia krzewów |
| Gęste ulistnienie | Kontrola korony i odpowiednie cięcie |
| Presja chorób | Dobór bardziej odpornych odmian |
| Akumulacja miedzi | Ograniczanie dawek i łączenie różnych metod profilaktycznych |
Skąd wzięła się kariera odmian PIWI?
Jedną z odpowiedzi na problem chorób są odmiany określane skrótem PIWI, pochodzącym od niemieckiego słowa „Pilzwiderstandsfähig”. Są to odmiany wyhodowane z myślą o zwiększonej odporności lub tolerancji na wybrane choroby grzybowe.
W Polsce dobrze znane są między innymi Solaris, Regent, Johanniter czy Cabernet Cortis. Ich popularność nie wynika tylko z odporności. Część z nich dojrzewa również wcześniej niż klasyczne odmiany pochodzące z cieplejszych regionów Europy, co jest ważne w naszym klimacie.
Zwiększona odporność nie oznacza jednak pełnej niewrażliwości. Przy dużej presji chorób również PIWI mogą wymagać ochrony. Ich zaletą jest możliwość budowania strategii, w której liczba zabiegów potencjalnie może być niższa.
Europejskie projekty wprost zalecają łączenie wielu metod
Materiały sieci EU CAP dotyczące ograniczania stosowania miedzi w ekologicznych winnicach wskazują, że skuteczna strategia powinna zaczynać się jeszcze przed posadzeniem pierwszego krzewu.
Zaleca się między innymi wybieranie stanowisk zapewniających dobry przepływ powietrza oraz unikanie obniżeń terenu, w których długo utrzymują się chłód i wilgoć. Kierunek rzędów można dostosować do dominującego wiatru, aby poprawić przewietrzanie roślin.
W jednym z europejskich opracowań jako przykładową konfigurację dla wybranych ekologicznych winnic wskazano odstęp około 200–250 cm pomiędzy rzędami oraz 80–100 cm pomiędzy roślinami. Nie jest to uniwersalny przepis dla każdej parceli, ale dobrze pokazuje, że nawet geometria winnicy może być elementem ochrony przed chorobami.
Dlaczego przewiewność krzewu jest tak ważna?
Wiele patogenów potrzebuje odpowiedniej wilgotności, aby skutecznie infekować tkanki roślin. Jeżeli liście pozostają mokre przez długi czas, warunki mogą sprzyjać rozwojowi chorób.
Sposób cięcia i prowadzenia krzewu wpływa na to, jak szybko rośliny wysychają po deszczu. Usuwanie części liści ze strefy owocowania może również poprawić przewiewność i dostęp światła do gron.
Dlatego ochrona ekologicznej plantacji może obejmować między innymi:
- dobór odporniejszych odmian,
- obserwację prognoz pogody i wilgotności,
- prawidłowe cięcie krzewów,
- kontrolę zagęszczenia liści,
- zwiększanie przewiewności w strefie owocowania,
- stosowanie dopuszczonych preparatów tylko wtedy, gdy są potrzebne.
„Bez chemii” jest zbyt prostym opisem
Ekologiczne rolnictwo nie oznacza gospodarowania bez substancji chemicznych – przecież woda, siarka i miedź również są związkami chemicznymi. Istotna jest lista dopuszczonych środków, zasady ich wykorzystania oraz dążenie do ograniczenia ingerencji poprzez metody agrotechniczne.
Przykład miedzi dobrze pokazuje, że także tradycyjny środek dopuszczony w ekologii może stwarzać problemy, jeżeli będzie używany w nadmiarze. Z tego powodu współczesne winiarstwo ekologiczne coraz częściej opiera się na całym systemie działań zamiast na poszukiwaniu jednego preparatu rozwiązującego każdy problem.
Ekologiczna butelka zaczyna się od decyzji podjętych wiele lat wcześniej
Odmiana winorośli wybierana jest przecież na lata, podobnie jak rozstaw rzędów czy lokalizacja plantacji. Właśnie dlatego największy wpływ na sposób ekologicznego prowadzenia winnicy mogą mieć decyzje podjęte na długo przed pierwszym zbiorem.
Dobór odmian PIWI, przewiewnego stanowiska i odpowiedniego sposobu prowadzenia krzewów może ograniczać presję chorób jeszcze zanim producent sięgnie po jakikolwiek środek ochrony. To ciekawa cecha winiarstwa ekologicznego: najbardziej skuteczna interwencja nie zawsze odbywa się opryskiwaczem – czasami została zaplanowana kilka lat wcześniej, podczas zakładania winnicy.